|
|
Zaznaczyć muszę, że nie biorę żadnej odpowiedzialności za ewentualne złe skutki wynikłe z zastosowania któregoś z poniższych przepisów, lub też, z drugiej strony, za brak skutków pożądanych.
* * *
Sposob liczenia na suchoty
Wziąc kocieł wielki piwny nalac go wodą, tak zeby woda na piędz do wierzchu nie dochodziła, niech ta woda mocno zawry. Potym wziąc wieprza dobrze karmnego żywego ze wszytkim brudem, tak jak będzie w Karmniku, związać go mocno y wrzucić w wrzącą wodę w tenze kocieł, y tak mocno gotować, zeby mięso wszytko od Kosci odstało, y kosci wszytkie aby się iedne od drugich odłączyły, we trzy godziny ma się to wszytko odgotować, ale choćby y dłuzej to trzeba gotować. Potym to wszytko co w kotle będzie, rosuł, mięso, Kosci y cale wszytko nie cedząc wlać, czy wybrać w wannę y poczekać aby nachłudło, zeby wolno ciepłe było, y zeby mozna wytrzymać siedząc w tej wannie, toz samo drugiego dnia odgrzywać, y może pięć razy w iednym się kąpać, ale lepiey co raz nowego wieprza wziąc. Kąpać się zaś trzeba poki człek nie ozdrowieie, iezliby zaś od kąpieli Człowiek słabiał, to dzien y dwa przepauzować, albo zaniechać Kąpieli, a potym znowu się kąpać az do zupełnego zdrowia.
[ Czyżby skuteczny lek na świńską grypę? ;-D ]
*
Sposob liczenia na spieczenie ogniem i oparzelinę
Wziąc iaiec kurzych kilkanascie, y gotować ie, zeby bardzo twarde były, potym wziąc zułtki same tylko y usiekać ie bardzo drobno, potym te zułtki usiekane włozyć w Rynkę czarną nie poliwaną nową, taką zeby w niey we srodku było wygięcie, iakie zwykło bywać w nakrywkach garkow, moze zazyć namiast rynki y nakrywkę do garka, potym tę rynkę, lub nakrywkę od garka trzeba postawić na węglach rozpalonych, y dmuchać mocno, zeby się na węgiel iaica spaliły, to z nich oleiek wyciecze w dołek albo wygięcie rynki, ten oleiek trzeba ostudzić, potym trzeba wziąc kozich bobkow, toiest łayna koziego, wysuszyć ie dobrze na piecu, potym ie stłuc w mozdzierzu na proszek bardzo miałki.
Tak maiąc iuz olejek z zułtkow ieiec kokoszych y maiąc proszek z Kozich bobkow, trzeba oleykiem pomienionym ochłodzonym mieysca spieczone czyli oparzone piurkiem dobrze smarować, a potym proszkiem z Kozich Bobkow te mieysca oleykiem posmarowac po wierzchu posypywać.
Nasmarowawszy y posypawszy iak się wyzey wyraziło, mieysca spieczone trzeba ie tak zostawić od godziny do godziny przez 27 godzin, a po wyszłych 27 godzinach znowu te mieysca obsypane napuszczać y smarować, oleykiem po wirzchu, y to czynić co 27 godzin, az się te mieysca zgoią. Zwykły się zaś goić w dziesięciu dniach naypozniey.
*
Sposob robienia y uzywania Elexieru długiego Zycia
Ta proskrypcia znaleziona iest między papierami Doktora Ernesta Szweda zmarłego w r. 1773 maiącego lat 204, który szwankując z skona zycia dołączył ten Sekret Exekwował się w jego familij przez wiele wjekow. - Dziad jego maiący lat 130 umarł. Matka Zyła 100 lat. Oyciec lat 102 Zył - dla zazywania jak twierdzą tego Elexieru co dziennie rano i w wieczor po 7 lub 8 kropel a tyle dwoje Wina Czerwonego herbaty lub bulionu.
--Kompozycja tego Elexieru zwyrazeniem co doniego wchodzi--
7 uncji i jedna kwinta Elexu przedniego Cukratańskiego
1 kwinta Cytworu białego
1 kwinta Genedanny vel korzenia gorczycy
1 kwinta jak najlepszego Szafranu wschodniego
1 kwinta słodkiego Rebarborum
1 kwinta Agaryka białego, to jest gombki rosnącey na modrzewie
1 kwinta Dryakwi Weneckiej
Łoiu Bobrowego gram dwuch, albo ile 24 Ziarn ięczmienia Zaważy.
To wszystko stłuc na mąkę, przesiać przez Sito gęste, wsypać do Szkła grubego, wlać kwartę wódki Alembikowey niedobieraney, a naylepiej zeby była zwina francuzkiego pendzona. Zawiązać dobrze pencherzem lub mokrym pergaminem, a gdy wyschnie szpilką podziurawić, zeby butelki nie rozsadziło, zandey niemaiąc transpiracji, postawic w cieniu niech moknie przez 9 dni, co dzień rano i wieczor butelkę dobrze zakręcic a 10. dnia zlać i znowu drugę kwartę tey samey wodki jak pierwsze była do tey Butelki wlać i podobnież przez dni 9 mocząc, oraz co dzien przez dwa razy, mieszać potem wszystko iak naylepiey przecedzić, aby Elexier niebył mętny.
- Mozno tego Elexieru wraz uzywac, a za co dziennym iego uzywaniem po 7 lub 8 kropli pewna iest rzecz iz mozna zyc długo nie maiąc potrzeby puszczania krwi, ani zazywania innych lekarstw. - Ten Elexier osłabionym przywraca siły. - Ducha omdlewaiącego ozywia, rozwesela Serce, odeymuie drzenie łyd, usmiela boleści katarowe. - Czyści Żołądek, i wnętrzności z humorów grubych uwalnia, które sprawuią niestrawnosci, ostrość krwi, bol głowy i Wiatry mnożą - wyprowadza glisty - leczy wszystkie kolki Żołądka i wnętrzności w kilku minutach pokrzepia - puchlinę leczy, niestrawność wprzeciągu godziny odeymuie rownie iak i słabość Serca, błąkę w uszach głuchym odwilża, słuch przywraca czyli poprawia namazawszy tym likworem i nią zatykać Uszy - oddala na niejaki czas bol Zębow dziurawych kładąc w nie bawełnę tym likworem namazaną. - Czyści krew i pomaga do iey Cyrkulacyi, przywraca kolor Cery i krasność i Swiezość twarzy - purguie nieznacznie bez boleści - leczy febry i one oddala, wrescie prawie wszystkich rodzajow niszczy choroby.
--Miara i proporcyia tego Elexieru uzywa się podług rozmaitych przypadkow--
1 Łyżka stołowa zwyczyna samego Elexieru uzywana no bol Serca.
Na niestrawnośc 2 łyżki w 4 łyzkach bulionu lub herbaty.
Upiwszy się prętko wytrzezwiecz 2 Łyzki samego likworu
Napodagrę 3 Łyżki w samym paroxyzmie.
Na kolki i boleści wnętrzne 2 Łyżki likworu w 4 Łyzkach czerwonego Wina Francuzkiego.
Na Glisty 1 Łyżkę od kawy wbiałym winie przez dni ośm.
Na Febrę 1. zwyczayną Łyżkę stołową przed Samym paroxyzmem.
Na Leksacyą 3 Łyżki samego Likworu Męszczyznom a 2 Niewiastom co godzinę lub więcej po lekkiey wieczerzy i na zajutrz zrana 1. Łyżkę nadszczo, niepotrzeba potem ieść Surowych rzeczy iako to: Ogorkow, Sałaty i mleka.
--Uzywanie tego Likwora co dzien tym się sposobem obserwuie--
Dla tych którzy nietylko są zdrowi jako chcą zawsze bydz zdwrowemi y długo zyc 7 kropli dla Niewiasty a 9 dla Męszczyzny tylko dwoje Czerwonego Wina herbaty lub bulonu rano i Wieczor. Sprawuie to: ze Człowiek długo Żyie zdrow Silny, Lekki i Wesoły. - Zgrzybiały starzec zazywszy go juz po jedney wielce go Orzezwi y czerwstym go czyni. Na Ospę daje się po Łyżsce kawiarny małemu dziecienciu przez 9 dni w 4 łyżkach bulionu zbaraniny nadszczo.
--Ten Elexier na Zarazę bydła słuzy--
Gdy się męty znaydą w butlu w ktorym się Elexier preporował wlac nanie garniec Wina francuzkiego niech moknie przez cały miesiąc potem dawać go wrazie wszelkiey choroby. - Owcom, Koniom, Swiniom Bydłu Rogatemu it. pod Lekarstwem bardzo Skutecznym
*
Rosuł na bol piersi na pluca y na Suhoty, ktorego skutek na wielu doswiadczony
Wziąc garnek dobrze poliwany, któryby trzymał około garca wody, miec do niego nakrywkę poliwaną, któraby dobrze ten garnek przykrywała, potym wziąc kurę czarną, któraby ile mozności nie miała inszego koloru tylko czarny, zarznąć tę kurę, oskubać ią, a nie oparzać y wypatroszyć zwyczaynie włozyć ią w garnek, potym włozyć w ten garnek garść Jarmoszu, garść kaszy Jęczmienney, garść ziela Pluczniku, które się zowie po Łacinie Pulmonaria, nalać potym wody mało nie pełny garnek, toiest około garca wody, przykryć ten garnek nakrywką i ciastem zalepić, y gotować poki się około połowy garka woda nie wygotuie, toiest około pięciu godzin. Woda zaś ma bydz kryniczna. Przecedzić to wszystko przez Serwytę lub cedzidło, a co dzień rano obudziwszy się na czczo wypić iedną farfurkę ciepło tego rosołu, a kładąć się spać takze iedną farfurkę ciepło wypić, a wypiwszy ciepło się trzymać, a to przez dwie niedzieli dzien podniu.
NB [nota bene] kiedy się rosuł do picia przygrzywa, włozyć w niego kawałek cukru lodowatego nie wielki, zeby się roztopił. Przez te dwie niedzieli rosuł piiąc mniey iak zwyczay iadać, bo iest sytny, Wina bardzo mało y to Z wodą przez te dwie Niedziele piiać, Słono, Kwaśno, wędzono nie ieść. NB Pamiętać trzeba ze z początku, toiest w pierwszych dniach, których się ten rosuł piie, będą bardziey trochę boleć piersi, niż pierwey boleli, ale potym toiest około dwoch niedziel, nic boleć nie będą, Człowiek tyć zacznie y cele ozdrowieie.
*
Sekret pewny y Doswiadczony na Myszy y Szczury że Ustąpią gdzie się znayduią
Wzionść arszeniku puł Fonta, utłuc go iako naydrobni, wzionść chleba przennego lub Żytniego pytłowatego, utrzyć go iako nay drobni na tarce, ten chlib zmieszay z arszenikiem y do day masła nie solonego łyżke dobro y ztym zmieszay chlib y arszenik dobrze przerobiwszy łopateczko drewniano, a gdy się urobi massa porob zniey pigułki takiey wielkości iak orzechy laskowe y rozruć po kontach, gdzie myszy lubią się bawić y wdziury ich po kilka wpuść, iak prętko zakosztuie zaraz ucieka, tak mysz iako i szczur. NB: Pigułki te Kotom tagze szkodzą, ale psom nie, y mozna ich bardzo długo konserwowac w pudełeczku lub słoiku, wielkiego skutku doznałem tych dwoch sekretow.
*
Sekret kurowania Żołtaczki do Swiadczony
Wzionść naciny z marchwi dziki na przykład garsci cztery, naciny marchwi ogrodowey tyloz, te ususzyc w cieniu, a nie na Słoncu y utrzec te ziela suche na proszek suptelny. Wzionść tego proszku zmieszawszy go wspoł tak z dzikiey marchwi, iako y Ogrodowey, łyszke dobro do tego, przy mieszac na sienia marchwianego utartego tagze na proszek puł łyzki, te proszki zmieszay zmiodem prasnym od Pszczoł młodych, to iest białym, y daway Pacientowi ieść co godzina po łyzeczce. NB: Miodu do tey proporcyi proszku trzeba pułtory kwaterki wzionść. A gdy Pacient ten miod uzywa, trzeba aby Uryne swo na chustke z płotna nie bielonego puszczał y te chuste wy wieszac na wiatr, aby wysychała, y co raz tak czynic ma Pacient z Uryno, naydali dni Dziesienc lub dwanaśćie ozdrowieie. NB: Miod ten, gdy wydzie, znowu drugi zpreparowac y bez te dni uzywac.
*
Na ukąszenia od Psa wsciekłego przez Rob. James
Daie sie ta wiadomość, o niektorych probach, ktore żywym srebrem na szalonych y wsciekłych psach, takoż na tych, ktorzy od nich ukąszeni byli, uczyniono, ktore Doktor James dowodnie za naylepsze sądzi, aby częscią w takich przypadkach, częscią też w samym wscieczeniu (Hydrophobii) skuteczna pomoc dana być mogła.
Około So. Michała 1731. Uskarzał sie P. Floryan Hintz, że dla wsciekłosci, ktora się między gonczemi Jego znacznie zaymowała, wielce był stroskanym. Ile gdyż tegoż poranku ieden zgoła iak szalony po psiarni biegał, a zatym pewnieby też drugie zarazie mogła, P. Doktor ztey okkazyi powiadał mu, iż dawno tak u siebie trzyma, że srebro zywe, wtakich razach za naylepsze antidotum zdac się może, byle by go tylko przyzwoicie użyto. P. Floryan mniey tym czasem uważał na to, co mu Doktor powiedział, az do przyszłego Lutego. W tym przeciągu szukał pomocy przez Lekarstwo, które Cynowym Batesa zowią, tudziesz wielu innych rzeczy używanie, które mu rożni zachwalali, y radzili, wszakże bez zupełnego skutku. Albowiem wiele Psow po łowach skonczonych coraz rozbiegało się, y cały prawie dzień, do domu się nieukazywało. Rozkazał więc zatym psy swoie zaprowadzic do morza, y każdego w nim ponurzyć, potym zaś do inney ie Psiarni o mil 6 angielskich od Domu swego odległey odesłał. Lecz mimo to wszystko, utracił przecie we czterech dniach sześć aż do ośmiu zforow. Przypomniał dopiero zatym sobie o tamtym Lekarstwie, które mu Doktor był zachwalił.
Doswiadczył go tedy na dwoch wsciekłych Psach, w których zadawnione wscieczenie iuz przemagało, nic nawet zrzeć niechciały, naybardziey poyła, pieniły się ustawicznie, y miały wszystkie znaki wcieczenia, wnadzwyczayney mierze.
Pierwszey nocy Kazdemu z nich dał Dwanascie Gran torpetu miszetalnego, ktory się z zywego srebra robi, y Imie ma mercury praecipitati lutei, po ktorym też troche saliwowac y purgować musiały. We dwadzieścia godzin potym, kazał znowu tyle drugie im zadać, a po innych czterdziestu godzinach, każdy dostał po gran 48. Psy zatym nalezycie pianę wyrzucac poczęły, y nieco mleka ciepłego lizac. Gdy zas znowu dwadziescia cztery godzin upłynęło, ieden znich dostał Gran 24, drugi zas więcey nic.
Ten, ktoremu czwarty raz zadano, pienił się nader mocno, y leżał na ziemi właśnie jakby zdychać miał, przez co zdawało się, iakoby mu tey saliwacyi przedano. Alec po chwili znowu orzezwiał, y przyzyciu został. Drugi, ktoremu się tylko trzy razy dostało, wsciek się powtornie y zatym zdechł.
Wszystkim innym Gonczym kazał pierszy posiedm Gran torpethu, drugi raz 12, y gdy daley ieszcze po tyle przez kilka razy, co 24 godzin zadawać, aż do kilku miesięcy, tym sposobem zachował całą Psiarnię swoię. A chociaż potym ktory pies od postronnego wsciekłego ukąszony był, tedy iednak torpetem zawsze mogł być zdrowo zachowany. Co się tycze Pa. Doktora u iego Przyiacioł, ci na wielu mieyscach tego lekarstwa skutkow doznawali, przez leczenie Psow wsciekłych, a przecie się nigdy niezawiedli, nawet y tam pomoc gotową widzieli, gdzie inne wszystkie lekarstwa zdały się być nieskuteczne.
Tenże Doktor znalazł też okkazyą na trzech ludziach tego sposobu użyc:
Pierwsza była Dziewczyna od lat 14. Pies wsciekły tak iey był łytkę pogryzł, iz Cyrulik musiał szukac rady, żeby ztego ukąszenia smierć nienastąpiła. Zadał iey Torpetu, aby wszystko zrzucic mogła. Trzema dniami przed pełnią, znowu toż lekarstwo dostała, a po trzech dniach ieszcze raz. Tymże sposobem znią postąpiono przed drugą pełnią, zaczym też do zdrowia przyszła, y czerstwa została.
Drugi był chłopiec od lat 10. Pies wsciekły cztery mu dziury w nodze y łytce był zrobił. Dano mu Torpeta, iako przed tym Dziewczynie, a rany przyzwoitemi goiącemi Plastrami obłożono. Przeżco też zupełnie do siebie przyszedł.
Trzeci był młodzian od lat 18 w rękę ukąszony. Podtensam czas, ktorego się to stało, wiele też psow było w Miescie ukąszonych, Które się także po szesciu dniach same wsciekły. Młodzian namieniony udał się zatym do Aptekarza, Imieniem Wilsona, ktoremu P. Doktor James skutecznosc turpetu w podobnych przypadkach nieraz zachwalał. Aptekarz zważywszy młodziana, zrozumiał, iż pies, ktory go ukąsił, niemiał zupełney wsciekłosci, usłyszał iednak iako młodziana wielka melancholia y rozpacz trapiła, postrzegł drzenie w członkach, y o niespaniu iego się dowiedział. Już młodzian na ręce miał puchlinę suchą, gdy go Aptekarz zaczął liczyć. I dla tego dał mu naypierwey vomitorium wspomnione we dwuch unciach vini benedicti. Po chwili dał mu lekarstwo. Po zażyciu tego potniał mocno y miewał dwa stolce nadzień, drzączka też coraz ustawała, spał lepiey, apotym gdy zażył zimney kąpieli, był zupełnie do zdrowia przywrocony. Naygodnieysza rzecz uwagi ta była, że z Iego rany gęsta ciekła materya y że puchlina ręki iak łuska odpadała, a potym się samo wszystko zgoiło.
*
Maśc na oczy doświadczona
Recipe Mercurii Rubri praecipitati srcupulum unum, unguenti Rosati recenter facti unciam unam, misce, fiat lege artis unguentum, cui adde parum aquae Naphae propter odorem, detur et sigilletur.
Tą maścią na noc powieki zmrużywszy oczy dobrze nasmarować, osobliwie w kątkach oczy, potym na każde oko przyłożyć chusteczkę małą także nasmarowaną tą maścią, a na ostatek oczy dobrze zawiązać chustką jaką, żeby się aż do rana nie odwiązała. Do osmego razu, oczy będą zdrowe, ale nic nie szkodzi, choc by y więcey iak osm razy oczy smarować u zawiązywać.
*
Pluskiew się pozbyć recepis najpewniejszy
Według rozkazu JWM Pana Starosty Dolinskiego Dobrodzieja posyła się konnotatka dla kadzenia, aby Pluskwy wygubić probatissimum.
1mo. Łuszko z firankami, te trzeba, aby było dobrze obwarowane, żeby kadzenie niełatwo wyszło.
2do. Też same Łuszko trzeba wyczyscic z Pluskiew.
3tio. Dopiero kadzie tym, to iest: co wchodzi w te kadzenie, Benzyan, storax, Ładan, Gozdziki, Cukier, to wszystko w rowney wadze trzeba żeby było, utłukszy to miałko na faierkę wsypac, po szczypcie y Kurzyc, rano, y w wieczor, dobrze firankami Łuszko obsłoniwszy.
Drugi sposob kadzenia wdzięczny zapach czyniący
Wziąc dwie Gałki Muszkatułowe, Gozdzikow Cwierc Łuta, Cynamonu puł Łuta, Storaxu, Benzyonu, po Cwierci Łuta, Piżma Gran Cztery, to wszystko przetłuc zgruba, włożyc do Garnuszka, nalac wudki rożaney przedniey, postawic na faierce, na węglach, aby powoli wrzało, nakrzywszy Garnuszek pokrywką z Dziurkami, Co wywre, to wudki rożaney przylewac, będzie na długi czas y zapach długo trwaiący bardzo wdzięczny w pokoiu, wolno sprobowac.
*
Lekarstwo na puchlinę, ktorego na sobie doswiadczył Jm ks. Wydzga, kanclerz łucki
Wziąc Garniec piwa, y dwie Garsci poiedynkowe wrzucic w niego Jałowca, to gotowac, a potym przestudziwszy y przecedziwszy pic pro Potu ordinario, przy tym Soli angielskiey zazywac po lutow trzy mniey lub wiecey podług Konstytucyi.
*
Lekarstwo na bolenie nog y kurczenie onych, ktorego doswiadczył Jm ks. Wydzga, kanclerz
Wziąc Bobu, ususzyc go, potym utłuc, y gotowac w mleku słodkim gęsto, a potym iak plaster zrobic y do nog przykładac.
*
Na wszelki Bol w kościach
Trzeba wziąć Ziela, ktore się zowie Kokoryczka, a po Łacinie Sigillum Salomonis. Ten korzen pięknie ochędożywszy z lekka, y zimno wodą obmywszy w wudce z Zyta pędzoney wrzyć, żeby się na kształt mąki rozwarzył, potym na płutno na kształt plastru kłaść, y kosci bolące tym ciepło okładać, y bindą obwiiać.
*
Na dysenterye sposob liczenia taki
Paięczyny nazbirać w stodołach kłębki z niey zwiiac, natłuc ię w Garnuszku octem winnym mocnym, niech się gotuią przez 24 godzin, po tym ie przykładać gorącą do Pempka Zołądka y Brzucha.
*
Na głuchotę sposob liczenia taki
W marcu dostac Zeięcow młodych, iądra zmoszenek Ich wyiąc. Znaydzie się w tych Jądrach co kolwiek wody, wpuszczać to wucho w Ciepłym pokoju. Kilka razy to robic.
*
Kon, aby zbytecznie niezrał Sposob taki
Srodkę Jabka drobno usiekac Z obrokiem Zmieszac y dac Zieść.
*
Recepta na zieloną masc na puchlinę garła
Wezmi korzen Diablego ogryzku, po Łacinie zowie się morsus Diaboli, Jałowcu zielonego, ktory ieszcze nieszczerniał po łutow 10. Pokrzyw czerwonych, Pączkow Topolowych, pączków brzozowych, pączkow dębowych, kozdego po łutow 5, stłuc kazde osobno, Sadła wieprzowego swizego niesłonego funt ieden, to wszystko do kupy zmieszawszy, niech postoi 8 Dni, potym sma[...] dobrze, aż wszystka moc z zioł wynidzie, przecedz przez chustę y konserwuy w naczyniu Szklanym y tym po wierzchu gardło smaruy.
*
Sekret osobliwych Gałek na konstupacyą doswiadczonych
Wziąc z swizych Jaiec zułtkow kilka, na te skrobac sol oczkowatą do zgięscienia, potym narobic z tey maszy okrągłych gałek, y w wolnym cieple osuszyc, y schowac od potrzeby. Zazywanie tego takie: kto cierpi konstupacyą włozyc in oryficium te gałkę iednę lub dwie, dobrze y głęboko, ruszą stolec nieomylnie.
*
Herbata chińska nie cienka, ale przygęsta, y wiele ziela ukropem zalanego w sobie maiąca, pomaga pewnie starym ludziom na stolec nazbyt chodzący.
*
Na bol oczy y zębow dobra rzecz iest co dzien letnią wodą uszy wewnątrz, a bardziey ieszcze zewnętrznie z lekka wymywac, aby brud w nich nie był, zeby się brudem nie zatykały zyłki koło nich idące, bo zatkane nieparuią nalezycie, a przez to zęby y oczy obciązaią, tymi cząstkami niewidomemi, ktore powinny były wynisc przez pory.
*
Na kolkę y wszelkie wiatry w piersiach lub gdziekolwiek bądz, dobra iest rzecz wiatry ustami wypuszczac, kilkadziesiąt y więcey razy, w co się mozna wprawic, zeby się to czyniło z łatwoscią.
*
Imć ksiądz Zieleniecki teolog Soc. Jesu powiadał, że na Suchoty zaczynaiące się, choc też już zaczęte, wziąć trzeba Garnuszek Koziego mleka około Kwarty w sobie maiącego, potym wziąć trzeba Sześć Slimakow w Skorupach swoich zasklepionych, obetrzeć je trzeba Serweto, żeby czyste i nic nie mokre ani wilgotne były, potym trzeba je włożyć w mozdzierz y zbić na miazgę, zbiwszy trzeba je włożyć w Garnuszek pomieniony, w ktorym kwarta Koziego Mleka być powinna, potym w tez mleko włozyć Cukru tyle, ile Kasztan zaważy, y tyleż Szafranu tartego, ile w małey Łysce od Kawy zmiescić się może, owszem nie całą Łyszkę kawową, ale Puł Łyszki kawowey Szafranu włożyć w te mleko trzeba, potym Garnek pomieniony poliwany z Nakrywką polewaną przykryć y Ciastem zasklepić, a na Żarze bez płomienia Pułtory Godziny Warzyć, potym odstawić, a iak ostygnie otworzyć Garnek. Mleko y wszystko, co w nim jest przez Serwete przecedzić, a wczystym Naczyniu do zażywania konserwować w chłodzie, żeby nieskwasniało, tego Mleka Puł kwarty rano, Puł Kwarty na noc zażywać, a nic Kwaśnego, Słonego ani Owocow nie jeść, zażywać tego przez Niedziel Dwie, lub trzy, lub Miesiąc.
*
Samarytan Miłosierny albo wodka na wszelakie bolenia głowy, descensy, umocnienia Pamieńci, od Powietrza y inszym Roznym Przypadkom bardzo Pomocna y doswiadczona
Wziąc Kminu puł Łota, Gałki muszkatołowy y muszkatołowego Kwiatu, tych zosobna iak czerwony złoty zaważy, bobkow łut ieden, kwiatkow Rozmarynowych, Szałwiowych, Lewandowych kazdego iak we trzy palce wziąc może, Imbiru, gozdzikow y pieprzu długiego, tatarskiego ziela, kazdego iak puł czerwonego złotego zaważy, spiritum vini puł kwarty, te wszystkie Rzeczy wproszek zetrzec, spiritum vini wlać wflaszkę y te ingredientie wsypac zaszpontowawszy należycie też flaszkę y Zawiązawszy potym One Ciastem od wierzchu az do spodu na Trzy palce grubo oblepić, tę tedy wpiec piekarniany wstawić y tak długo trzymac, poki się inszy chleb nieupiecze, potym to otworzyc, wktorey flaszy Znaydzie się piękną dystylowaną wiszniowego koloru wodkę, ktorą zawsze dobrze przykrywac, aby nie zwietrzała.
Notandum. Flaszka bydz powinna mocna, na przykład zwina szampańskiego lub Z inszego, byle butelka mocna była, ktorą pencherzem należy związac, adla oddechu szpilko przebiwszy pencherz, tamze wdziurce zostawić szpilkę.
*
O użyciu spowinnowacenia złota z żywem srebrem w słabościach leczonych merkuryalnemi środkami [wedle rękopisu z pocz. XIX w., rzecz pochodzi z "gazety litterackiey"]
Wiadomo, iż w niektórych słabościach, które wymagają użycia pomocy merkuryalney, skutki tego lekarstwa nawet po uzdrowieniu chorego pozostają się w ciele Jego, i aż za pomocą innych środków muszą bydź z niego wyprowadzone. Do uskutecznienia tego trzeba łożyć wiele czasu i pracy, a co nawet nie zawsze pomyślnie sie udaje i zrządza często te choroby, które pruchnienie kości sprawują. A przecież nic nie jest łatwiejszwego, jak wyprowadzenie tego półkruszcu z ciała ludzkiego przez użycie złota, jako kruszcu nader blisko z nim spowinowaconego.
Doświadczenie jest bardzo łatwe: na wszystkie części ciała, w których się czuje darcie lub strzykania, jako to na goleniach, udach, ramionach lub innych częściach ciała, przykładają i przywiązują się czyste blaszki złota, rozległości 3 lub 4 cali kwadratowych, a grubości tak zwanego złota arkuszowego. Potem bierze się na poty, a nazajutrz odjęte blaszki złota będą miały na sobie białe kropki z merkuryuszu, co dowodzi siły przyciągania między temi dwoma ciałami. Potrzeba znowu blaszki odmienić i przyłożyć inne świeże, używane zaś oczyszczają się z Merkuryuszu trzymając ie na żelazney łopatce nad fajorką z węglami, przez co stają się zdatne do drugiego użycia. Działanie to tak długo powtarzać należy, dopoki na blaszkach złota ukazywać się będą plamy białe z merkuryuszu.
Na koniec, aby się dokładnie przekonać, że się już w ciele nic merkuriuszu nie znayduje, zażywa się w odwilżonym opłatku pigułka złota ważąca 1/3 dukata, którey odchodu naturalnego dopilnować i uważać potrzeba, czyli biało nacentkowana, w takim bowiem razie bierze się drugą i powtarza się używanie nowych pigułek tak długo, jak się postępowało z przykładaniem blaszek, to jest aż dopoki złoto nie będzie bez żadnych plam białych odchodzić.
Zastarzałe nawet choroby, ktore z powodu merkuryuszu w znaczney ilości używanego ciało dręczą, mogą bydź tym sposobem zupełnie wyleczone, albowiem złoto jest w prawdziwem znaczeniu wyrazu Magnesem żywego srebra. [...] ponieważ złoto nic z swoiey wartości nie traci w takim użytku, a nabycie go w cienkich blaszkach nie jest kosztowne, nie należy przeto odstraszać się wydatkiem.
Ostrzega się jeszcze, aby przy czyszczeniu złota z Merkuryuszu nie oddychać z węgli wychodzącą parą, albowiem ta jest płucom szkodliwa. Kończymy wyrazami Hamleta "w Niebie i na Ziemi są rzeczy, o których się filozofiy naszey ani śniło".
*
Przepisy ostrożności przeciw Cholera Morbus
Dla uniknienia cholery należy unikać wszelkiego zbytku w napojach, nic tak do niey nie usposabia, jak pijaństwo, mierne zaś użycie wina i wodek dobre przynosi skutki. Piwo, zwłaszcza kwaskowe, młody kwas i kwas musujący, kwaśne mleko itp. są szkodliwe. Wystrzegać się troskliwie należy wszelkiego zatrzymania transpiracyi, owszem starać się o lekkie jey wzbudzenie i utrzymywanie przez użycie zamiast herbaty rumianku, mięty, szałwyi, melissy i innych ziół aromatycznych, dobrze jest nosić na ciele flanellę lub przynaymniey obwiązywać żołądek kawałkiem ogrzanego sukna.
W mieszkaniach oprócz wiadomego wykadzania rozstawiać w proszku lub rostworze solnik wapna. Jeżeli już w kim się okaże Cholera, tedy po należytem o tem poświadczeniu się, przed przybyciem jeszcze lekarza, należy puścić choremu krew od pół do półtora fonta z ręki, podług stopnia choroby i składu pacyenta oraz dawać ciepły napóy z ziół aromatycznych wyżey wymienionych.
Nacierać ciało, a zwłaszcza pod, łyżką kamforowym lub amoniakalnym spiritusem, terpentyną, wódką nalaną na gorczycę, pieprz prosty lub strączkowy. Do żołądka przykładać gorący popiół, owies, otręby, a w niedostatku tego płaty namoczone w tak gorącey wodzie, jak tylko człowiek wytrzymać może. Niemało także służy przykładanie pod łyżką gorczycy z ogrzanem kwaśnem ciastem, miekiszem chleba z octem lub tartego chrzanu i przystawienie pijawek do żołądka. Nadto ciepłe wanny lub w niedostatku obwijanie całego ciała w ogrzane kołdry zmoczone ciepłą wódką, mogą uśmierzyć chorobę. Użycie dalszych środków i lekarstw zależeć powinno od lekarza.
Podług uwag przytomnych teyże chorobie lekarzy, nakadzanie się parą octu w pierwszem okresie cholery bardzo zbawienne okazało skutki, po nakadzeniu się chory powinien leżeć w łóżku ciepłem i używać napojów ciepłych.
*
Gałki dla Bydła jako Prezerwatywa, od Zarazy dawać się mające
Weź mąki żytney na raz zmieloney w proporcyi i ilości sztuk Bydła, [...] garcy 4. cztery, do tego soli warzonki kwartę 1. Nasienia gorczycy białey kwaterek dwie. Jagod Jałowcowych kwartę jedną, to wszystko umieszawszy utłucz miałko, razem z Maką zmieszay i rozszczyń jak na Chleb przez godzin dwanaście lub więcey na kwaśnem cieście, a gdy wykiśnie z Ciasta takiego rób gałki wielkości kurzego Jaja i daway każdemu Bydlęciu po jedney gałce z rana na czczo nie pojąc aż we dwie godziny.
Na przesileniach dnia z nocą we wszystkich czterech porach roku daway je Bydłu po trzy razy od Nowiu zaczynając, co trzy dni. Dobrze jest przy wyrabianiu gałki te tulać w mąkę z Ziela Tatarskiego z Solą mieszaney lub dodawac teyże kwartę do Ciasta powyższego.
W czasie zarazy w okolicy panującey wieszać Czosnek w główkach po rogach Stajen i nad drzwiami, a Dziegciem nacierać nozdrza, uszy i ogony.
*
Sposób leczenia na Wsciekliznę
Doktor Buisson przesłał akademyi francuzkiey rozprawę o hydrofobii rzucającą naydokładnieysze światło na tę okropną chorobę.
Opowiada w rozprawie tey, że sam był tą chorobą dotknięty i że się zupełnie wyleczył za pomocą łaźni parowey.
Lecząc na wściekliznę cierpiącą kobietę dotknął się przez nieprzezorność chustki zaznaczoney Jej śliną, którey kropla padła na małą otwartą ranę, którą miał na ręku. Dnia jedenastego, gdy właśnie miał wyjeżdżać, uczuł duszenie w gardle i kłucie w oczach, w ciele zdawał się jak piórko lekki, nieustannie biegła mu ślina z gęby, powietrze sprawiało mu nieznośne bóle i czuł niepokonaną żadzę biegania i kąsania. Woda robiła mu naywiększe obrzydzenia, lecz skoro oczy zamknął, mógł ją pić bez przeszkody.
Postanowił więc w rozpaczy udać się do łaźni parowey i tam się udusić. Gdy gorąco doszło do 40 stopni, wszystkie słabości raptem ustały i znikły, i zupełnie mu się dobrze zrobiło. Tym sposobem wyleczył więcey jak 80 osób i żadna nie uczuła więcey szkodliwych skutków wścieklizny.
*
Jak ratować tych, co się oparzyli
Pomiędzy środkami od tych przykrych cierpień z oparzenia prędko i skutecznie uwalniającemi, odznaczają się Oliwa i Sól, razem użyte. W Niemczech wydarzyło się nie dawno temu, iż pięcioletnie dziecko oparzyło sobie wrzącym płynem część twarzy, piersi i brzuch i od gwałtownego bolu konwulsyiney drgawki dostało. Oyciec tego dziecka, który niedawno co o skuteczności oliwy i soli w takich przypadkach słyszał, zdiął zeń jaknayprędzey odzież i dostrzegł, że oparzone części ciała miały kolor zgotowanego raka. Krzyk dziecka i konwulsyine dragania twarzy i członków świadczyły o nayokropnieyszem cierpieniu. Posmarowano mu niezwłocznie oliwą całą poparzoną powierzchnię i następnie posypano miałką solą. Skutek okazał się zadziwiayący - dość powiedzieć, że po trzech minutach dziecko uspokoiło się, w dziesięć niespełna minut nie czuło już żadnych boleści, a w pół godziny czerwoność zeszła ze skóry, która przybrawszy swóy naturalny kolor, niemiała na sobie ani pęchcerzyków, ani też w żadnem mieyscu niezlazła. Tym więc sposobem nie było ani śladu oparzenia.
*
Środek zapobiegający pomorowi bydła
Jeden z obywateli w Królestwie Polskiem podał temi czasy następujący wyprobowany środek chroniący bydło od wszelkiey zarazy.
Wziąść funt assafetydy (assa foetida) i 15 główek czosnku czysto obranego, zetrzeć to razem i zmieszać dobrze z garncem dziegciu. W tak przysposobioney zaprawie maczać śledzia i dawać staremu bydłu po jednym, a młodemu po pół śledzia oraz tą zaprawą obsmarowywać bydłu mordy i krzyże. Uskutecznia się to na noc, w oborach zamkniętych i tey nocy nie daje się bydłu paszy i nie puszcza się go do pojenia. Wspomniana tu ilość wystarcza na 60 sztuk bydła, należy więc przyrządzić ją stosownie do ilości swego bydła. Po sześciu tygodniach trzeba prezerwatywę jeszcze raz w ten sam sposób powtórzyć.
NB [nota bene]. Assa foetida jest to sok gęsty z korzenia rośliny w Persyi rosnącey. Kolor assa foetidy u nas w handlu będącey jest brunatny, odor ostry i bardzo przykry, do czosnku podobny. We Lwowie dostanie funt takowey w handlu materyalistów po kwartę 48 marek.
*
Srodek przeciw wściekliźnie
Książę Engaliczew, właściciel dóbr w guberniy Saratowskiey, uczynił ważne odkrycie, iż nayskutecznieyszym środkiem przeciw ukąszeniu wściekłych zwierząt jest pewien rodzay chrząszczów, tak zwanych Centonia aurata.
Pewien lekarz w pomienioney guberniy, Dr Wagner, badał dokładnie to lekarstwo, doświadczał go wielokrotnie z naypomyślnieyszym skutkiem na ludziach i zwierzętach i przekonał się naypewniey o jego niezawodney skuteczności.
Podług doniesień tego lekarza, zbierał on te chrząszcze w miesiącu maju i czerwcu na kszaczastych równinach, a osobliwie w wielkich kopcach mrowich, gdzie zazwyczay ukryte na spodzie leżą. Wyjąwszy je z tamtąd, zabija je natychmiast i chowa w mocno zatkanych naczyniach, potem robi z nich proszek, który daje chorym posypując nim kawałek nie zakwaszonego, masłem posmarowanego chleba i niepozwalając choremu żadnego przytem napoju oprócz małey ilości przestałey wody. Od wieku chorego vel czasu, jaki po ukąszeniu upłynął, wreszcie od stopnia choroby, zależą mnieysze lub większe dozy lekarstwa.
*
Środek na wściekliznę
Ślaz, czyli czwarty Żołądek Cielęcia[#], którego to żołądka do ścinania mleka się używa, włożyć do dwóch kwart wody, a by w niey przez iakich pięć minut rozmókł, potem dodać do tego Ćwierć aptekarskiego łota suchego nasienia Sabadilly (veratrum Sabadilla), w proszku i rozmieszać to dobrze, z ślazem w wodzie rozmiękłym - co jest lekarstwo gotowe.
Daje się one choremu wtedy, gdy nie ma napadu gorączki, co gdy wszystko wypije, trzeba łóżko, w którem leży przysunąć blisko do gorącego pieca. Jeżeli chory uspokoi się, to nie trzeba tego leku powtarzać, gdyby zaś wścieklizna go napadła, należy mu dac jeszcze raz toż lekarstwo w takiej samey jako przódy ilości. Poczem pacient niezawodnie się uspokoi i wpadnie w głęboki sen przez 24 lub 48 godzin, w miarę jako siły jego są większe lub mnieysze.
Po obudzeniu się dostaje gwałtownego rozwolnienia żołądka i wymiotów, co wszystko trwa tak długo, aż jad całkiem z ciała wyidzie. Następnie chory przychodzi do siebie, dostaje apetytu i zupełnie jest uleczonym.
[#] Wiadomo, iż zwierzęta przeżuwające mają cztery żołądki. Jeden zowie się Xięgą, drugi Czepcem, trzeci łosią skórą, a czwart szlazem.
*
Sposób pozbycia się dokuczliwego bólu nagniotków
Ćwierć fonta kleju stolarskiego (kauczuku) rozgotować w takiey ilości wody miękkiey, aby w niey w stossownym naczyniu nogi po kostki zamoczyć można. W tym ciepłym rozcieku moczyć nogi przez jakie półgodziny, i powtórzyć to samo na drugi i trzeci dzień, a można być pewnym pozbycia się tego dokuczliwego bólu.
*
Rada dla cierpiących na ból zębów i głowy
Rano na czczo wziąść w usta nieco korzenia tatarskiego (rozumie się nie smażonego w cukrze). Teń korzeń ciągnąć, nie czyste soki, prowadzi ślinę do ust, którą wypluwać trzeba. Doświadczenie [nie]# przekonało, że postępując tym prostym sposobem, codziennie przez półgodziny, można się po jakim czasie pozbyć bolu zebów i głowy.
#czyjś dopisek późniejszy ;-)
*
Syrop z płuc cielęcych, czyli tak zwane Lekkie, jako środek przeciw suchotom. Przekład z wychodzącego w Petersburgu pisma
Suchoty płuc należą do nayniebezpiecznieyszych chorób, zjawiają się bardzo często w klimacie północnym, a z trzech osób tą chorobą dotkniętych, dwie niezawodnie śmiercią kończą. Na wiosnę choroba ta jest najniebezpiecznieyszą, i napada nayczęściej ludzi młodych do 25 lat wieku, delikatney i słabey budowy ciała.
Do przyczyn tey chorby należą: nagłe zaziębienie piersi, życie siedzące, pisanie z nachylonem ciałem, przepędzanie nocy bezsennych, nadużywanie napojów i rozpalających, szczególniey zimą i wiosną, i rozmaite inne okoliczności, które działają szkodliwie na bieg krwi, utrudniają proces oddychania. Również namiętności silne, smutek, gniew, strach, zbyteczny ruch ciała, które stają się zgubne przy usposobieniu do suchot, odznaczającem się zwykle delikatną budową ciała, szybkim wzrostem, wzniesionemi do góry łopatkami, pojawiającem się pluciem krwią, płaskością piersi, cienką szyją, suchem kaszlem, szczególniey z rana, kłóciem w piersiach pod łopatkami, zadychaniem przy wchodzeniu na schody, ostro ograniczonym i wybitnym rumieńcem na policzkach, i gorącemi dłoniami, szczególniey po obiedzie, nocnemi potami, skłonnością do częstych afekcyi piersiowych i zanieczyszczeń żołądka.
Nie wymieniam tu innych znamion suchot, które rozpoznawane bywają przez śledzenie klatki piersiowey, niemniey za pomocą pukania (piersiów) i przysłuchiwania (auscultatiów). Nie będę się tu także rozwodził nad tem, że w początkach suchot skuteczne bywa sypianie w oborze, używanie mchu islandzkiego, wody salczerskiey, oceianu ołowiu, tranu, świeżo udojonego mleka krowiego, koziego, oślego i kobylego. Tutay bowiem chce mówić wyłącznie tylko o użyciu syropu z świeżych płuc cielęcych, o skuteczności którego przekonałem się kilkokrotnem doświadczeniem. Sposób przyrządzania tego dzielnego lekarstwa jest następujący.
Do przygotowania syropu wybiera się zdrowe ciele, mające 7 do 8 miesięcy. Przyczem trzeba mieć pod ręką 1/2 fonta cukru rafinowanego, jak naymieley tłuczonego, miseczkę drewnianą i ostry siekacz. Natychmiast po przerznięciu gardła cielęciu, otwiera się prożnię piersiową, wyimuje się obadwa płuca i jeszcze ciepłe kładzie się na miseczce, posypuje się natychmiast cukrem i sciska się jak naydrobniey. Po ukończeniu tey czynności, mieszaninę płuc z cukrem wkłada się w naczynie cynowe z nakrywką, tak urządzoną, aby się przyśrubować dała. Naczynie to powinno być takiey objętości, aby font objąć mogło. W braku podobnego naczynia, użyć można butelki, naylepiey szacupanki, do której wkłada się mieszaninę siekanych płuc z cukrem, potem butelkę zatyka się korkiem i szyikę zawiązuje się czystym płóciennym płatkiem.
Następnie butelke tę lub naczynie cynowe zanurza się w wodzie zwyczayney, nalaney w kociołek lub garnek, z którym wstawia się na ogień. Tak gotuje się przez trzy godziny, potem kociołek zdeymuje się z ognia, a butelkę z płucami wyimuje się z niego wtedy dopiero gdy ukrop cokolwiek ostygnie i do 28 stopni R doydzie.
Następnie otwiera się butelkę i zawarty w niey stygnący w kształcie galarety czyli syropu płyn cedzi się przez nayczystszą serwetę. Otrzymany z przecedzenia syrop powinien mieć kolor ciemno-różowy z bardzo mocnym zapachem, a smak bardzo przyjemny.
Przyrządzony tym sposobem syrop daje się choremu na suchoty, po łyżce stołowey co godzina. Przed użyciem tego syropu potrzeba naczynie, w którem się go przechowuje wstawić w ciepłą wodę, a po wzięciu oznaczoney ilości natychmiast zakorkować. Za napój zaś przy tym syropie używać należy herbaty, złożoney z kwiatu dziewanney wielkiey i szlazu wysokiego w równey części wziętych. Dyetę dla chorego składać ma bulion z cielęciny, pokarmów stałych i suchych nie wolno używać choremu. [...]
Środka tego mogą używać kobiety i w połogu i w czasie czyszczeń miesięcznych.
*
Sposób robienia wodki Płec Konserwuiącey
1. Słod zrobić z owsa czystego wysianego sprochu, aby wnim niebyło wyki y innych chwastow, stego słodu wyrobic wodke proszę, takim sposobem, iako y Gorzałki prosze na kotle palą.
2. Te wodke ponalewac wsłoie wielkie szklane, aby szerokie były u wierchu.
3. Na wodke kłasc kwiaty białe, ktore sie tylko od wiosny poczynaią, asz do jesieni, to iest, Narcysse, Roza, Gwozdziki, Bez, Lipowy Kwiat, konwalia, kwiat Rozmarynowy, kwiat Bobowy, kwiat Grzybieni, co na stawach rosnie, kwiat Jabłoni biało kwitnączy, kwiat Jacentow białych, kwiat Pomaranczowy, kwiat dzieczeminu, kwiat Tuberozy, kwiat liliowy, oworysta wszystkie, co tylko byc moga kwiaty Białe, obrywac listki y wte wodke składac, potem w duzy alembik nabic y przepalic stemi kwiatami, pomiarkowawszy, aby nieciasno było, y nawolnym ogniu zeby powoli szła wodka nie nagle, do tey zas przepaloney wodki, do trzech garcy, klasc te wyrazone rzeczy, naprzod Pietruszki pieknie oskrobaney y opłukaney pokraianey, Garsc dobrę, Ziela Tatarskiego swiezo ukopanego, ostrayanego, y pokraianego Garsc dobrą, Cukru przedniego funt ieden, chleba Białego Swiezo wypieczonego iakonaypiękniejszego, sktorego osrodke wyiąc y wtesz wodke włozyc, cytryn zdrowych, aby niebyły popsowane, trzy, sktorych skorkę zwierzchnią zdiąc y pokraianą włozyc, Gołąbkow młodych małych dwoie, ktore oskubawszy pieknie y wypatroszywszy, surowe posiekac drobno, y doteyze włozyc wodki, Jaiec kurzych Jakonayswieszszych dwadziescia, sktorych same Białki wypusciwszy na czystą Glinianą miske, bic pręcikiem czystym zmietły, abysie wpiane obrociły, y do teyze wlac wodki, soli oczkowatey puł Łuta, potem nabic w alembik dobrze pobielany, y na samych węglach iakonaywolniey przepalac, czapke dobrze oblepiwszy, zeby nieparowało, dotey przepaloney wodki, łot ieden Kamfory włozyc, y w Gąsior wlawszy dobrze obwiązac y schowac y tak wiele będzie Garcy tey wodki, to do kazdych Trzech, te rzeczy, y pod taką miarę iako wyzey wyrazono, iezeliby zas mocna była sama przez sie do uzywania, wolno troszke Poziomkowey wodki przylac, wte flaszeczke ktora iest do umywania, idąc zas spac co wieczor, otrzec pierwy suchym Ręcznikiem Twarz sprochu, apotem się wodką nic nieobcieraiąc, asz sama weschnie wtwarz.
*
Recepta od powietrza doświadczona
1mo Dwa Garce Octu winnego, lub innego tęgiego
2do Włożyć w niego dwie Główki Czostku ktore utłuc
3tio Gozdzikow całych Uncyą 1
4to Dzięgielu całego Uncyą 1
5to Ruty pokraianey Garść 1
6to Jałowcu tłuczonego drobno garść 1
7mo Soli tłuczoney Garść 1
To wszystko wraz zmieszawszy na Słońcu dystyllować przez Dni dziewięć, używać potym tym sposobem, rzecz iest aprobowana od Powietrza, lub gdzie zarazy iawnie panuią, natenczas natrzeć [...zamazane słowo] obydwóch Rąk, y z tyłu Głowy, uszy Nos, a ieżeliby zaraza wielka była, to y na ięzyk kilka kropel wziąć.
Jeżeliby zaś kto był zarażony Powietrzem, trzeba żeby wypił pułtorey Łyszki, lub iednę, a gdyby się pokazała Dymnica, to chustkę w tym otcie maczać, y przykładać, odmieniaiąc iak prętko wyschnie.
Nazywa się ten Ocet Czterech Złodziejów, ktoszy podczas strasznego Powietrza w Marsylli tym się zahowali od zarazy, lubo Fanty zapowietrzone brali, y kradli.
Ażeby ten Sekret wyiawili, Życiem darowani.
*
Doświadczony sposob żeby robaki niepsuły Kapusty, jako też żeby liscia na drzewie nieobiadali
Trzeba narznąć kazać Szuwaru, czyli Tatarskiego ziela, pokrajawszy go drobno, posypywać Kapustę, odor ten, tak iest tym robakom przeciwny, że natych miast zdychaią, powtorzysz to dzień po dzień razy trzy; że zaś drzewa rownie jak Kapustę posypywać nie można, więc oczyść nayprzod drzewo zgniazd robactwa tego, a potym Pokrajawszy Szuwar wkoło pnia nasypiesz, 3 lub 4 razy dzień po dniu, zaden zrobactwa nie przystąpi do drzewa.
Xiąże Lubecki Xawery, mieszkaiący w Szczuczynie pod Grodnem, dokupił się tego sekretu, a po doswiadczeniu zrobionym tak u siebie, jako u swych włościan, komunikował go wszystkim sąsiadom, cała odtąd tameczna okolica, wolna iest od tey znaczney w Gospodarstwie szkody; ktorey tym snadniey każdy zapobiedz może, gdyz rzadkie mieysce, gdzieby Tatarskiego ziela niebyło dostatkiem.
*
Na ból głowy ciągły ze zbytku humorów
Ryżu garść i tyleż lipowego kwiatu gotować w kwarcie wody i wypić przez dzien. Robić to ciągle przynaimniey przez miesiąc, naiskuteczniey we Maiu.
*
Sposob ochronienia Sukien od Molow
Niezawodną ochroną Sukien i Futer od tego szkodliwego owadu, jest potrząsnienie onych grubo zielem Szałwii. Niemniey jest pewnym Sekret przez wiele osob doswiadczany, azeby Suknie w Wilię s. Jana przewietrzyc na Słoncu.
*
Sposob na nadgniotki
Wziąsc Cebulę znaczney wielkosci, moczyc ią w tęgim occie winnym przez dni 10 lub 12. Po upływie tego czasu przekroic cebulę wymoczoną, wziąsc z niey tyle listkow (resztę zostawiaiąc w Occie) ile się ma nadgniotkow i na kazdym z nich przyłozyc jeden listek. Powtarzac rano i wieczor, obwijając nagniotek dla umocowania na nim cebuli cienkim płatkiem płotna, a w krotkim czasie, bo często w 48 godzin, mozna doznac poządanych Skutkow.
*
Sposob doswiadczony pozbycia się szczurow z domu
Przywiesc z za Granicy, to jest z innej wsi, Łeb Konski, i ten połozyc w Miejscu gdzie szczury znajdują się, te natychmiast gdzie indziey przenoszą się. W wielu miejscach ten sposob z poządanym skutkiem doswiadczono.
*
Wyrabianie oleyku rozanego w Azyi
Listki kwiatowe rozy, w naczyniu drewnianym nalewają się czystą wodą i przez kilka dni wystwiaią na działanie ciepła złonecznego; częsci oleyne z listkow oddzielają się, i pływają po wodzie. Olejek ten zbiera się ostroznie na bawełnę, i wyciska w małe flaszeczki, ktore się hermetycznie zatykają.
Ten jest sposob wyrabiania wody rozanney, ktorą w Konstantynopolu tak drogo przedaią.
*
Informacya o Krwi puszczaniu, Stawianiu Piiawek y Baniek
Wiele znayduie śię ludzi nie uważnie krew puszczaiących, przez co wiele zdrowiu
szkodzą, krwi bowiem upuszczenie powinno bydź według tych Reguł następuiących.
1. Czas, uważa śię: pod czas bowiem gorąca y mrozow, puszczenie krwi iest uprzykrzone; zaczem gdy śię krew puszcza, powinno bydź na ten czas letnio.
2. Wiek ludzki: bo ludziom nie maiącym ieszcze lat 14. krwi puszczac nie godzi śię, także po lat 60. albo 70. według Człowieka śił, y wigoru.
3. Zwyczay uważać należy: albowiem nie wzwyczaionym krwi upuśćić nie należy, oprocz w potrzebie wielkiey. Kto zaś w zwyczaił śię krwi upuszczać, temu szkodzi przetrzymanie.
4. Moc y śiła: bowiem krwi upuśćić godzi się mocnym y śilnym; słabym zaś y omdlałym nie godzi śię, a to dla większego niebeśpieczeństwa.
5. W katarowych affekcyach, suchotach, febrach oźiębiaiących, y innych z zimney przyczyny pochodzących; lubo na katar y w katarze, znogi krwi upuśćić pozwalaią.
6. Gdy Xiężyc znayduie śię w Bliźniętach, z rąk śię krwi puszczać nie godźi; gdy zostaie w Rybach, z nog śię krwi puszczać nie godźi; gdy zostaie we Lwie, w tęn czas z żadnego członka krwi nie upuszczay.
7. Gdy w Baranie nie tnij Cesaliki. Gdy w Raku nie tykay Pulmatyki. Gdy w Rybach, z Cesaliki także krwi nie puszczay. Zgoła, gdy Xiężyc w tym Znaku zostaie, ktoremu część ciała podlega, w tęn czas z tey częśći krwi nie puszczaią.
8. Now przeszkadza przez 3. dni poprzedzaiące, y przez 3. dni następuiące, od godźiny swoiey. Pierwsza y Ostatnia Kwadra przez poł dnia tylko, albo godzin 12. Pełnia przez dzień cały, rachuiąc od tey godziny, o ktorey przypada.
[...]
12. Teperament Człowieka należy do tego wiedzieć, to iest, ieżeli kto iest Choleryczny, czy Krwisty, czy Flegmatyczny, czy Melancholiczny.
13. Krwistego znaki są te. Ciało zarosłe, kosmate, otyłe, tłuste, miętkie. Chybkość, prędkość wzrostu, poty częste. Twarz Rożowa, czerwona, piękna. Puls silny, wielki, pełny.
14. Choleryka znaki są te. Ciało twarde, prędkość, szczupłość, skora czarna, włosy kędziorzawe, lub zadarte. Głowa szczupła, oczy małe, hod prędki, ięzyk chropowaty, śliny mało. Twarz czarniawa, ćiemna, lub cytrynowa. Puls ostrośilny, popędliwy, krzepki, twardy i prędki.
15. Flegmatyka znaki są te. Ciało otyłe, z wielą mięsa bladego; grubość, tłustość, plwocin wiele, rzadkie pragnienie, z nosa flegmy dużo, prędka śiwizna; żyły suche i krwawe, szczupłe i ćiasne; nie rychłe strawienie. Twarzy białość białogłowska, cielista, tłusta. Puls nierychły, rzadki, miętki.
16. Melancholika znaki są te. Ciało szczupłe, gołe; skora sucha, y chropowata, kośći twarde. Twarz ciemna śmiada, czarna, ołowista, podła, nachylona, długa, opuszczona. Puls nierychły, mały, twardawy.
[...]
18. Ludzie dobrey konstytucyi strzedz śię maią od krwi puszczania, albowiem utracaią appetyt, staią się puchlinie podlegli, do paraliżu, apoplexyi y inszych chorob z tąd pochodzących, iako trzęśienia palcow, osłabienia żołądka, płucow, y całego ciała.
19. Ludzie złą strawność maiący, żołądek y płuca słabe y zimne, strzedz śię maią krwi upuszczania.
20. Strzedz śię kożdemu potrzeba krwi puszczać po łaźni, po wielkiey pracy y fatydze, po niezwyczayney żołądka solucyi, biegunce, dyssenteryi wszelkiey, krwi płynieniu; po długim nie sypianiu; po chorobie, aż wcale wyzdrowieie; y po świerzym ożęnieniu śię.
21. Przyzwoite iest ludziom, krwi upuszczenie tłustym, cielistym, w iedzenie y pićie obfituiącym; ktorych żyły grube y krwi pełne; y ktorych gorączki, swierzbienie ciała, y częste choroby z gorącey przyczyny zapalaią y molestuią.
22. W upuszczaniu krwi, te są, y powinny bydź obserwacye. 1. Żeby pomiernie krwi wytoczyć. 2. Żeby nadczo, nie wprzod naiadłszy śię. 3. Żeby w czas niezbyt gorący, albo zbyt źimny, a zawsze podczas iasnego Nieba. 4. Żeby pod czas Wiosny y Lata, upuszczać krwi zprawey strony; pod czas Ieśieni y zimy z lewey strony.
23. Po Nowiu przyzwoita krew puszczać młodźi. Po Kwadrze 1, Młodźi i Męszczyznom. Po Pełni Męszczyznom i starym. Po Ostatniey Kwadrze samym tylko starym.
24. Po krwi upuszczeniu, takie maią bydź obserwacye. 1. Żeby nie zażywać grubych y nie strawnych potraw, lecz delikatnych y do strawienia łatwych. 2. Aby na czas zaniechać wielkiey roboty y prace, y nie iść do łaźni, az do czwartego dnia. 3. Żeby śię wstrzymać od rzeczy zdrowiu szkodzących, iako to od Octu, Gruszek, Sera, suchych potraw, mięsa twardego, wędzonego i słonego. 4. Żeby śię chronić melancholii; y wszelkich pasyi; ale bydź wesołym, rekreacyi y diwertimentu, albo przeiażczki zażyć, y podweselić sobie dobrym winem, albo na co kogo stać może.
25. Starożytni Ludzie poznali, tu wyrażone Obserwacye, ktore są bardzo skuteczne y doświadczone. To iest, kto chce długo żyć, ma krew puszczać około S. Marcina, S. Błażeia, S. Filipa y Jakuba, y Ś. Bartłomieia.
26. Przeciwnym sposobem, nie długo żyią, ktorzy puszczaią krew około S. Marcellego Papie, S. Sylwestra, S. Piotra w okowach.
27. Po krwi upuszczaniu iak śię zachować przez cały tydzień, te starożytnych wiersze nauczaią. Po krwi puszczaniu, żyi wolnie, niedbało. Pierwszego zaś dnia iedz na wieczor mało. W drugi dzień wesoł bądź, spoczyway w trzeci. W czwarty na członkach wszystkich nie dobrze ći. Piątego wewnątrz wzmagaią śię śiły. Szosty iest Łaźni potrzebny, y miły. Siodmego spacer; chodź, albo ieźdź wszędzie. A tak przez tydzień śił ciało nabędzie.
28. Ta wszystka Obserwacya należy dostawiania Piiawek y Baniek słabym ludźom; lubo tak wielkiego zachowania wyrażonych Reguł, Medycy mniey uważaią; a to dla powierzchowney tylko krwi extrakcyi.
Annotacya. trafiaią śię takowe ćiała, iż przez nie żyły niewidać; Przeto ciekawi Medycy umoczoną gębką y wpoł wyciśnioną, smaruią ciało, a w to mieysce, gdzie śię kropla wody zostanie, puszczadłem uderzaią, tak nieomylnie trafiaią na żyłę, z ktorey krwi upuśćić pragną.
|
